Glosariusz terminów tłumaczeniowych

Przygotowany przez VEROLING glosariusz terminów z branży tłumaczeniowej zawiera ponad 100 pozycji. Są to najczęściej występujące pojęcia związane z tłumaczeniami, składem i łamaniem (DTP) i pokrewnymi usługami lingwistycznymi.

Glosariusz terminów branżowych: spis alfabetyczny

A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z

Glosariusz
Termin Definicja
Adaptacja Zastąpienie pewnej rzeczywistości społeczno-kulturowej języka docelowego przez element rzeczywistości znany odbiorcy tego tekstu
np. przeniesienie akcji do innego kraju czy miasta.
Barwy procesowe Zestaw kilku farb przy pomocy których – stosując technikę rastrowania obrazu i separacji barw – możliwe jest zadowalające odtworzenie palety barw naturalnych na reprodukowanym obrazie.
Baza terminologiczna Zbiór terminów oraz ich definicji.
Brakujące tłumaczenie Funkcja pozwalająca zlokalizować nieprzetłumaczone segmenty w tekście docelowym.
CMYK Zestaw czterech podstawowych kolorów farb drukarskich stosowanych powszechnie w druku wielobarwnym w poligrafii i metodach pokrewnych (atramenty, tonery i inne materiały barwiące w drukarkach komputerowych, kserokopiarkach itp.). Skrót CMYK powstał jako złożenie pierwszych liter angielskich nazw kolorów (Cyan, Magenta, Yellow i Black).
Copywriting Pisanie tekstów do publikacji i sloganów reklamowych. Tłumaczenie materiałów reklamowych nie jest zazwyczaj satysfakcjonujące ze względu na różnice w kontekście kulturowym między danymi krajami i regionami. Dlatego też reklamy przeznaczone na rynek zagraniczny powinny być zawsze tworzone w kraju docelowym.
Dopasowania i powtórzenia Porównywanie fraz tekstu w pliku przeznaczonym do tłumaczenia z frazami dostępnymi w pamięci tłumaczeniowej.
Dopasowanie przybliżone (fuzzy match) Takie dopasowanie tłumaczonego segmentu źródłowego do segmentu źródłowego znajdującego się w pamięci tłumaczeniowej, które nie jest dopasowaniem dokładnym.
DPI (dots per inch) Jednostka stosowana do określenia rozdzielczości obrazu rastrowego (liczba punktów na cal).
DTP (Desktop Publishing) Ogół czynności związanych z przygotowaniem na komputerze grafik, materiałów promocyjnych, opakowań produktów, szyldów, reklam itp.
Font pochylony (oblique) Font pochylony, zazwyczaj słabiej od Italic. Prawidłowo nazwa ta stosowana powinna być wobec fontu, który w swojej podstawowej postaci ma wygląd lekko pochylony.
Format pliku Układ graficzny oraz organizacja informacji w pliku. Istnieją setki różnych formatów plików i aby dana aplikacja mogła odczytać informacje zawarte w pliku, musi on być zapisany w odpowiedni sposób.
G11N Skrót od słowa „globalization” (globalizacja). Liczba „11” oznacza liczbę liter znajdujących się między pierwszą a ostatnią literą tego słowa.
Gamut Przestrzeń barw dostępna na danym urządzeniu. Model RGB posiada inny, szerszy gamut niż CMYK, przez co przy konwersji trybu kolorów można zaobserwować zmiany w użytych barwach.
Glif (glyf) W typografii kształt przedstawiający w określonym kroju pisma konkretny grafem lub symbol.
Glosariusz Zbiór przetłumaczonych specjalistycznych terminów. Wykorzystanie glosariusza w pracy nad tłumaczeniem pomaga zapewnić jego spójność oraz pozwala zwiększyć produktywność w kolejnych projektach tłumaczeniowych.
Grafika rastrowa Prezentacja obrazu za pomocą pionowo-poziomej siatki odpowiednio kolorowanych pikseli na monitorze komputera, drukarce lub innym urządzeniu wyjściowym.
Grafika wektorowa Obok rastrowej, jeden z dwóch podstawowych rodzajów grafiki komputerowej, w której obraz opisany jest za pomocą figur geometrycznych (w przypadku grafiki dwuwymiarowej) lub brył geometrycznych (w przypadku grafiki trójwymiarowej).
HTML (Hypertext Markup Language) Język znaczników wykorzystywany do opisywania struktury dokumentu przeznaczonego do wyświetlania w sieci WWW. Strony internetowe tworzone są przy pomocy znaczników HTML osadzonych w tekście. Język HTML określa układ strony, użycie fontów, elementów graficznych oraz hiperłącza do innych dokumentów w sieci Web.
Hunspell Specjalny program umożliwiający sprawdzenie poprawności pisowni. Jest on przydatny w pracy z tekstem w skomplikowanym języku.
I18N Skrót od słowa „internationalization” (internacjonalizacja). Liczba „18” oznacza liczbę liter znajdujących się między pierwszą a ostatnią literą tego słowa.
Informacje ogólne Dodatkowe informacje dostarczane tłumaczowi wraz z tekstem źródłowym. Pomagają one zapewnić wyższą jakość tłumaczenia poprzez
Język docelowy Język na który, tłumaczony jest tekst zródłowy.
Język ojczysty Także język pierwszy, język wyjściowy lub z ang. native language – pierwszy poznawany i doświadczany przez człowieka język, w którym porozumiewa się z otoczeniem.
Język źródłowy Język oryginalnego tekstu.
Języki CJK Języki chiński, japoński i koreański. Określenie stosowane głównie w oprogramowaniu komputerowym oraz telekomunikacji. Fonty dla tych języków zawierają tysiące znaków, dlatego też wymagają one specjalnego kodowania oraz oprogramowania. W niektórych komputerach mogą znajdować się pewne podstawowe fonty CJK, jednak przy składaniu tekstu w takich językach najlepiej jest użyć do tego celu specjalistycznego oprogramowania, tak aby zapewnić poprawne odstępy między znakami oraz ich ułożenie.
Języki FIGS Języki francuski, włoski, niemiecki, hiszpański (French, Italian, German, Spanish). Wyrażenie stosowane często w lokalizacji na języki zachodnioeuropejskie celem określenia tej powszechnej grupy języków docelowych.
Kashida Metoda justyfikacji wykorzystywana w pismach takich jak pismo arabskie. Polega na wydłużeniu poszczególnych znaków w wybranych punktach.
Kerning Regulowanie odległości pomiędzy konkretnymi parami znaków w danym kroju pisma i jego odmianie. Określane w ten sposób są nie tylko odstępy pomiędzy literami, ale także pozostałymi znakami.
Kolory dodatkowe Kolory farb drukowych będące uzupełnieniem kolorów farb procesowych (np. CMYK lub Hexachrome).
Kompresja stratna Kiedy obrazy zapisywane są w formacie stratnym (np. JPEG), pewne informacje zostają odrzucone. Kompresja bezstratna pozwala zmniejszyć rozmiar pliku, zachowując przy tym wszystkie informacje zawarte w oryginalnym pliku.
Kontur (outlined text) Funkcja przekształcania tekstu w układzie na kształty. Pozwala to na zachowanie układu i czcionek bez zaawansowanych edytorów tekstu.
Korekta Wyłapanie oraz oznaczenie błędów językowych w tekście. Zwraca się uwagę na błędy ortograficzne, ale też interpunkcyjne.
Kraje CEE Kraje Europy Środkowo-Wschodniej (Central and Eastern Europe). Zalicza się do nich kraje położone na wschód od Niemiec, od Morza Bałtyckiego po Bałkany. W niektórych z tych krajów używa się bardzo podobnych alfabetów do tych stosowanych w Europie Zachodniej, zawierają one jednak szereg dodatkowych znaków. Nie wszystkie fonty wspierają tego typu znaki, dlatego czasem wymagane jest zastosowanie takiego kroju, który te znaki zawiera. Obecnie 11 krajów CEE należy do Unii Europejskiej: Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Polska, Rumunia, Słowacja, Słowenia i Węgry.
L10N Skrót od słowa „localization” (lokalizacja). Liczba „10” oznacza liczbę liter znajdujących się między pierwszą a ostatnią literą tego słowa.
Leading Odległość pomiędzy sąsiednimi wierszami drukowanego tekstu.
Ligatura Pojedynczy glif składający się z dwóch lub większej liczby znaków.
Linia bazowa W europejskiej i zachodnioazjatyckiej typografii oraz piśmiennictwie oznacza linię, na której została umieszczona większość liter, którą mogą przekraczać wydłużenia dolne.
Lokalizacja Proces adaptacji treści do konkretnego regionu lub języka poprzez tłumaczenie tekstu oraz dodanie odniesień specyficznych dla danej lokalizacji.
Materiały źródłowe Zapewnienie materiałów referencyjnych, aby dostawcy usług językowych pomoże im wybrać najlepsze terminologii i stosować się do preferowanych stylów pisania. Doskonałe przykłady materiału nośnego zawierają poprzednie tłumaczenia, strony internetowe, zdjęcia, obrazy, wykresy, leksykonów i słowników firmy lub prowadnice stylu.
Nadrukowanie (overprinting) Atrybut związany z elementami graficznymi (ściślej: ich barwą) określający, że dany element będzie nadrukowany na wcześniejszy.
Narzędzie CAT (Computer-aided translation) Narzędzie łączące w sobie glosariusze, pamięci tłumaczeniowe oraz systemy tłumaczenia automatycznego, ułatwiające oraz przyspieszające tłumaczenie. Narzędzia CAT najczęściej wyświetlają obok siebie dokument w oryginalnym języku oraz jego tłumaczenie. Przykładami narzędzi CAT są programy takie jak Trados, Across, MemoQ, MemSource itp.
Narzędzie/program QA Samodzielne oprogramowania pozwalające na zapewnienie jakości poprzez zautomatyzowane sprawdzanie tłumaczenia.
Niespójność z tekstem docelowym Błąd polegający na zastosowaniu dwóch odbiegających od siebie znaczeniowo tłumaczeń tego samego źródłowego.
Niespójność z tekstem źródłowym Błąd polegający na przetłumaczeniu dwóch różnych terminów z tekstu źródłowego w ten sam sposób w tekście docelowym.
Objętość Ilość miejsca, które zajmuje dane tłumaczenie. Większość języków zajmuje więcej miejsca niż angielski. Niektóre, jak chiński, są dużo bardziej zwięzłe.
Odbiorca Grupa ludzi, do której kierowana jest jakaś treść. W zależności od odbiorcy tekst należy zmodyfikować, dostosowując słownictwo i styl.
Pamięć tłumaczeniowa (TM). Rodzaj bazy danych złożonej z rekordów zawierających co najmniej dwie wersje językowe danego fragmentu tekstu, najczęściej zdania. Pamięć tłumaczeniowa występuje zwykle w formie pliku lub kilku plików, których format obsługiwany przez oprogramowanie typu CAT.
Para drukarska Dowolne dwie strony publikacji poligraficznej leżące w gotowym wyrobie na wspólnym arkuszu papieru i stykające się marginesem wewnętrznym.
Para/kombinacja językowa Para/kombinacja językowa to zestaw języków, w których pracuje tłumacz pisemny lub ustny. Na przykład tłumacz specjalizujący się w kombinacji francuski-niderlandzki będzie zazwyczaj tłumaczył dokumenty z języka francuskiego na niderlandzki.
Paser Element graficzny umieszczany poza formatem netto publikacji poligraficznej, służący jako „celownik” w druku barwnym do dokładnego nanoszenia obrazu drukowego kolejnymi farbami drukowymi w to samo miejsce.
Pliki bilingwalne Pliki zawierające zarówno tekst źródłowy, jak i jego tłumaczenie.
Powtórzenia wewnętrzne Segmenty występujące w tekście źródłowym więcej niż jeden raz i które nie zostały jeszcze przetłumaczone, tzn. nie znajdują się w postaci jednostek tłumaczeniowych w pamięci tłumaczeniowej.
Raport o błędach Raport zawierający informacje na temat typu i liczby błędów oraz numery segmentów i nazwy pików, w których błędy te zostały popełnione. Raport o błędach można wyeksportować, a także dodać do niego komentarze, dzięki czemu mogą być one wykorzystywane do dostarczania tłumaczom informacji zwrotnych na temat wykonywanych prac.
Retranslacja Tłumaczenie przetłumaczonego wcześniej tekstu z powrotem na język źródłowy. Taki proces pomaga osobie nieposługującej się jednym z języków sprawdzić, czy w tłumaczeniu został zachowany pierwotny sens.
Rewizja Ostateczna korekta tekstu przed podpisaniem do druku
RGB Model przestrzeni barw, opisywany współrzędnymi RGB. Jego nazwa powstała ze złożenia pierwszych liter angielskich nazw barw: R – red (czerwonej), G – green (zielonej) i B – blue (niebieskiej).
Rozdzielczość Parametr określający liczbę pikseli obrazu wyświetlanych na ekranie.
SDLTrados Oprogramowanie służące do tłumaczenia wspomaganego komputerowo. Oryginalnie stworzony przez niemiecką firmę Trados GmbH.
Segment Fragment, który można wydzielić analizując dowolny tekst, któremu jest przydzielony odpowiadające temu fragmentowi tłumaczenie. Zazwyczaj jeden segment to po prostu jedno zdanie.
Segment docelowy Segment wyświetlający część przetłumaczonego tekstu oddzielonego przez program, aby ułatwić proces sprawdzania i pozwiązywania z segmentem źródłowym.
Segment źródłowy Fragment tekstu źródłowego wydzielony przez program CAT dla łatwiejszej weryfikacji i tłumaczenia.
Skład tekstu (DTP) Termin oznaczający pierwotnie ogół czynności związanych z przygotowaniem na komputerze materiałów, które będą później powielone metodami poligraficznymi. Krócej mówiąc, termin ten oznacza komputerowe przygotowanie do druku.
Skróty klawiaturowe Kombinacja naciskanych klawiszy umożliwiająca wykonywanie pewnych poleceń i funkcji. Skróty klawiaturowe pozwalają oszczędzić czas potrzebny na odnalezienie danego polecenia oraz przyspieszają pracę z danym programem.
Słowa nietłumaczone Słowa wyłączone z tłumaczenia na życzenie zlecającego.
Słowa wyłączone z weryfikacji Słowa wyłączone z procesu weryfikacji według uznania użytkownika celem uniknięcia błędnych reakcji programu.
Słownik Zbiór słów lub wyrażeń ułożonych i opracowanych według określonej zasady. Struktura słownika dzieli się na artykuły hasłowe ułożone w porządku alfabetycznym, rzadziej tematycznym lub gniazdowym (w oparciu o wspólne gniazda etymologiczne). Taki słownik nie jest przypisany do konkretnego projektu, jednak użytkownik może korzystać z niego podczas pracy tłumaczeniowej, aby mieć pewność, że dane słowo lub wyrażenie zostało właściwie przetłumaczone.
Spad Obszar druku, który wychodzi poza krawędź ostatecznej publikacji. Spad gwarantuje, że obszar druku będzie dochodził do samej krawędzi po przycięciu arkusza. Wielkość spadu dochodzi do 5 mm.
Sprawdzanie pisowni Funkcja pomagająca użytkownikowi edytora tekstu na rozpoznawanie i usuwanie błędów ortograficznych.
Statystyka wyrazów Ilość wyrazów w dokumencie. Wykorzystywana przy wycenie tłumaczeń. Jest widoczna w edytorze teksu Microsoft Word.
Ścieżka dźwiękowa z lektorem (voiceover) Głos nałożony na już istniejącą ścieżkę dźwiękowa, np. w filmach, programach telewizyjnych.
T9N Skrót słowa lokalizacja. Liczba 9 odpowiada ilości liter pomiędzy pierwsza a ostatnia litera wyrazu.
Tag/znacznik Rodzaj znacznika przyporządkowanego do elementu zawierający informacje o tym, jak i gdzie ma zostać wyświetlony w tekście.
Tekst źródłowy Tekst oryginalny, który ma zostać przetłumaczony na inny język.
Termin Można zdefiniować jako nazwę, o umownie ustalonym znaczeniu, przyporządkowaną do pojęcia wchodzącego w zakres zainteresowań określonej dziedziny.
Tłumacz przysięgły Specjalizuje się w przekładzie m.in. dokumentów procesowych, urzędowych i uwierzytelnianiu obcojęzycznych odpisów takich dokumentów oraz może poświadczać tłumaczenia i odpisy wykonane przez inne osoby.
Tłumaczenie dosłowne/literalne Tłumaczenie dosłowne zachowuje w jak największym stopniu słownictwo i składnię tłumaczonego zdania, przez co może ono brzmieć nieco nienaturalnie.
Tłumaczenie konsekutywne Tłumaczenie konsekutywne to forma tłumaczenia ustnego, w której tłumacz rozpoczyna tłumaczenie, dopiero gdy prelegent skończy swoją wypowiedź (przemówienie może być podzielone na części).
Tłumaczenie maszynowe (MT) Jest dziedziną językoznawstwa komputerowego, które zajmuje się stosowaniem algorytmów tłumaczenia tekstu z jednego języka (naturalnego) na drugi.
Tłumaczenie symultaniczne Tłumaczenia ustne symultaniczne odbywają się w jkabinie, przez którą zazwyczaj widać przemawiającego prelegenta. Tłumacz nie ma kontaktu z mówcą i w razie jakichkolwiek trudności nie może go poprosić o powtórzenie komunikatu. Za pomocą słuchawek tłumacz odbiera nadchodzące wiadomości w języku źródłowym i jednocześnie, mówiąc do mikrofonu, tłumaczy usłyszany komunikat na język docelowy, dzięki czemu uczestnicy konferencji słyszą tłumaczenie w swoich słuchawkach.
Tłumaczenie szeptane („szeptanka”) Forma tłumaczenia symultanicznego, tyle że bez użycia specjalistycznego sprzętu. W tłumaczeniu szeptanym (również nazywanym szeptanką z języka francuskiego „chuchotage”) tłumacz znajduje się obok niewielkiej grupy słuchaczy i ściszonym głosem przekłada na bieżąco wypowiedź prelegenta.
Tłumaczenie ustne Czynność, która ułatwia komunikację języka mówionego lub migowego (symultanicznie bądź konsekutywnie) pomiędzy dwoma lub więcej rozmówcami, którzy nie mówią (bądź nie komunikują się) tym samym językiem.
Tłumaczenie wolne Tłumaczenie nietrzymające się sztywno składni i sformułowań stosowanych w tekście źródłowym, zachowujące jednocześnie jego pierwotny sens. Taka strategia sprawia, że zastosowane w tłumaczeniu słownictwo brzmi bardziej naturalnie.
Tracking Równomierne odsuwanie lub przybliżanie do siebie znaków w tekście, możliwość regulowania odległości pomiędzy znakami globalnie w skali całego tekstu lub w jego wybranym fragmencie, funkcja dostępna w programach do składu i łamania publikacji, procesorach tekstu oraz innych programach pracujących z tekstem w trybie graficznym.
Transliteracja Metoda przepisywania tekstu zapisanego oryginalnie znakami jednego pisma fonetycznego, z użyciem znaków innego pisma fonetycznego, oparta na zasadzie ścisłej odpowiedniości liter.
Trapping (zalewka, nadlewka, podlewka) Jest zdolnością przyjmowania farby przez farbę w czasie drukowania. Jeśli na mokrą warstwę farby aplikowana jest warstwa farby, wówczas mamy do czynienia z mokrym trappingiem. Jeśli nadrukowuje się farbę na wyschniętą warstwę farby, wówczas występuje zjawisko suchego trappingu.
Tworzenie i edycja tekstów marketingowych Pisanie tekstów do publikacji i sloganów reklamowych. Współcześnie copywriting to już nie tylko tworzenie treści typowo reklamowych, scenariuszy itd. – to również tworzenie tekstów dla powstających i już istniejących stron internetowych, tworzenie artykułów tematycznych, a także pozycjonujących.
Unicode Komputerowy zestaw znaków mający w zamierzeniu obejmować wszystkie pisma używane na świecie. Definiują go dwa standardy – Unicode oraz ISO 10646.
Weryfikacja formatowania Funkcja związana ze sprawdzaniem zachowania w tłumaczeniu stylów, a także rozmiarów fontów i innych elementów formatowania.
Weryfikacja formatów liczb Funkcja pozwalająca na automatyczną konwersję formatu zapisu liczb pomiędzy różnymi językami.
Weryfikacja interpunkcji Funkcja, która pomaga użytkownikowi zidentyfikować błędy w interpunkcji oraz te związane z brakującymi lub powielonymi spacjami.
Weryfikacja kompletności Funkcja pozwalająca użytkownikowi na sprawdzenie tekstu pod kątem pustych segmentów lub takich, w których tekst źródłowy oraz docelowy jest taki sam. Umożliwia to wykrycie nieprzetłumaczonych fragmentów tekstu.
Weryfikacja obcych znaków Funkcja pozwalająca na wykrycie błędów w użyciu symboli z rzadkich języków.
Weryfikacja spójności Funkcja pozwalająca użytkownikowi na sprawdzenie zgodności tłumaczenia z tekstem źródłowym. Pomaga ona uniknąć brakujących, niekompletnych lub błędnie przetłumaczonych segmentów.
Weryfikacja tagów/znaczników Funkcja pozwalająca na zachowanie tagów/znaczników, co ułatwia stworzenie pliku docelowego w nienaruszonej formie. Przydatne narzędzie przy pracy z takimi plikami jak .xml czy .html.
Weryfikacja terminologiczna Funkcja pozwalająca tłumaczowi i korektorowi na zachowanie spójności poprzez śledzenie różnic terminologicznych pomiędzy tekstem źródłowym i docelowym.
Weryfikacja wielkości liter Funkcja pozwalająca sprawdzić segmenty czy też, mówiąc precyzyjnie, poszczególne litery w słowach pod kątem zgodności ich wielkości.
Wiązanie segmentów Proces porównywania, dopasowywania i pozwiązywania ze sobą segmentów pomiędzy tekstem źródłowym i docelowym w celu stworzenia jednostki tłumaczeniowej w pamięci tłumaczeniowej.
Wielkie litery (wersalik, majuskuła) Każda z wielkich liter alfabetu, tj. większego formatu i innego kształtu w stosunku do małej.
Według polskiej pisowni stawiana jest na początku nazwy własnej i wyrazu rozpoczynającego nowe zdanie, a także w skrótowcach i niektórych oznaczeniach (np. jednostek miar).
Wintertree Specjalistyczny program do sprawdzania ortografii. Szczególnie przydatny przy językach zachodnioeuropejskich. Posiada wbudowane słowniki specjalistyczne jak medyczny czy prawny.
Wybranie (knockout) Usunięcie (zazwyczaj automatyczne) jednego z dwóch nakładających się na siebie kolorów. Na przykład jeśli, niebieski tekst nadrukowany został na żółte tło, można zastosować na barwie żółtej opcję knockout, aby zapobiec wyświetleniu tekstu na zielono. Przeciwieństwo nadrukowania.
Wydłużenie dolne Część litery znajdująca się poniżej linii środkowej i stykająca się z dolną linią pisma.
Wydłużenie górne Część litery znajdująca się powyżej linii środkowej i stykająca się z górną linią pisma.
Wytyczne stylistyczne Dokument z wytycznymi dla tłumacza dotyczącymi stosowania w dany sposób np. interpunkcji dla zachowania spójności.
Zapewnienie jakości (QA) Planowe i systematyczne działania niezbędne do zapewnienia spełnienia wymagań jakości końcowego produktu w procesie jego tworzenia.
Zapożyczenie Użycie słowa funkcjonującego w jednym języku praktycznie bez jego tłumaczenia na dany język. Przykładami zapożyczeń w języku angielskim są słowa takie jak: blitz (z niemieckiego), aardvark (z języka afrikaans) czy hors d’oeuvre (z francuskiego).
Znak zapytania Znak interpunkcyjny, służący do określenia intencji osoby mówiącej, która chce otrzymać dane informacje od osoby pytanej (wyjątkiem jest pytanie retoryczne).
Glosariusz terminów tłumaczeniowych
Ocena: 5 (100%) na podstawie 2 ocen(y).

Rozmiar
Kontrast