W procesie tłumaczenia specjaliści często napotykają jednostki leksykalne, które sprawiają niemały kłopot. Są to idiomy, których znaczenie nie zawsze wydaje się oczywiste. Wykonując tłumaczenie z języka obcego, tłumacz powinien w pierwszej kolejności rozpoznać w tekście źródłowym mniej lub bardziej znane i popularne idiomy. Co tam idiomy! Nawet zwykłe „Dzień dobry!” dla Niemca, Francuza i Włocha będzie miłym powitaniem, ale już przez Brytyjczyka („Good day!”) potraktowane zostanie jako niegrzeczne pożegnanie.

mniej popularne idiomy ze zwierzętami najlepsze idiomy w językach obcych najśmieszniejsze idiomy tłumaczenie

W sytuacji, kiedy wykonujemy np. przekład literatury, gdzie umiejętne tłumaczenie idiomów to mus, istnieje ryzyko dosłownego przełożenia na język docelowy. A to z kolei może doprowadzić do zniekształcenia lub całkowitej utraty sensu. Z pomocą przychodzą słowniki frazeologiczne, ogólna erudycja, jak również „wyczucie języka” (inteligencja językowa, rozwijająca się przez posługiwanie się danym językiem, widzenie i słuchanie słów, czytanie ich oraz zapisywanie).
Tłumaczenie idiomu stanowi skomplikowane zadanie dla zespołu tłumaczeniowego. Wybór najbardziej udanego wariantu zależy od wielu czynników lingwistycznych i pozalingwistycznych, jak również umiejętności tłumacza.

Nieznane u nas, ale bardzo popularne idiomy obcojęzyczne. Dosłowne tłumaczenie jest kategorycznie zabronione!

Przyjrzyjmy się, jakie idiomy istnieją w innych językach. Niekoniecznie znane u nas, czasami wprawiają w osłupienie.

Tłumacze japońskiego Yasushi Aoki i Emi Kamiya: nasze najlepsze idiomy dotyczą kotów

Idiom japoński: 猫をかぶる
Dosłowne tłumaczenie: nosić kota na głowie
Znaczenie idiomu: sytuacja, kiedy chowamy pazurki, udając miłego człowieka, który nikomu nie zrobi krzywdy

znaczenie idiomów przysłów tłumaczenie na język japoński polski odpowiednik

Idiom: 猫の手も借りたい
Dosłowne tłumaczenie: chęć posiadania kocich łapek
Co oznacza: jesteśmy tak bardzo zajęci, że przyjmiemy każdą pomoc

Idiom: 猫の額
Dosłowne tłumaczenie: kocie czoło
Co oznacza: dany zwrot (jap. „mała przestrzeń”) jest wykorzystywany, gdy mówi się o niewielkiej połaci ziemi, należącej do danej osoby.

Idiom: 猫舌
Dosłowne tłumaczenie: koci język
Co oznacza: konieczność odczekania, by (gorące) danie trochę wystygło, zanim zaczniemy je jeść

Idiomy francuskie kręcą się wokół zwierząt i kuchni

Idiom: avaler des couleuvres
Dosłowne tłumaczenie: połknąć zaskrońca
Co oznacza: mówi o tym, że jesteśmy tak bardzo obrażeni, że brakuje nam sił na protest, kontrę

Idiom: sauter du coq à l’âne
Dosłowne tłumaczenie: skakać z koguta na osła
Co oznacza: ciągle zmieniać temat

Idiom: se regarder en chiens de faïence
Dosłowne tłumaczenie: patrzeć na siebie, jak gliniane figurki psów
Co oznacza: patrzeć na siebie nieufnie, spode łba

Idiom: Les carottes sont cuites!
Dosłowne tłumaczenie: Marchewki już są gotowe!
Co oznacza: mleko się rozlało, sytuacja nie do naprawienia

Tłumacze języka portugalskiego zaproponowali 4 popularne portugalskie idiomy

Idiom: quem não se comunica se trumbica
Dosłowne tłumaczenie: ten, kto nie obcuje z innymi, oparza sobie palce
Co oznacza: ten, kto nie spotyka się z przyjaciółmi, popada w kłopoty

Idiom: quem não tem cão caça com gato
Dosłowne tłumaczenie: ten, kto nie ma psa, poluje z kotem
Co oznacza: w sytuacji, kiedy nie ma zbyt wielu opcji, należy korzystać z podręcznych środków; potrzeba jest matką wynalazków

Idiom: empurrar com a barriga
Dosłowne tłumaczenie: pchać coś brzuchem
Co oznacza: co się odwlecze, to nie uciecze

znaczenie idiomów przysłów tłumaczenie z języka rumuńskiego polski odpowiednik

Idiom: pagar o pato
Dosłowne tłumaczenie: zapłacić za kaczkę
Co oznacza: brać całą winę na siebie

Tłumacz języka kazachskiego Askhat Yerkimbay

Idiom: сенің арқаңда күн көріп жүрмін
Dosłowne tłumaczenie: widzę słońce na twoich plecach
Co oznacza: żyję dzięki twojej pomocy/uratowałeś mi życie

Tłumacz angielskiego, Biuro Tłumaczeń VEROLING: uwielbiam idiom „It’s raining cats and dogs”

Jeżeli chodzi o idiomy angielskie, lista jest niezwykle długa. Przybliżymy zatem znaczenie jednego z najpopularniejszych idiomów — it’s raining cats and dogs w znaczeniu prać żabami, lać jak z cebra (mocna ulewa).

Należy pamiętać, że już w 1652 roku dramatopisarz Richard Brome napisał dzieło „City Witt” (1625), w którym pewna postać mówi:

From henceforth…
The world shall flow with dunces…
And it shall rain…
Dogs and polecats, and so forth.

W wierszu Jonathana Swifta pt. „City shower” z 1710 roku. Opisując wielkie ulewy Swift pisał, że ulicami Anglii płynęły potoki, a w nich utopione psy i koty.

Z kolei pierwsze użycie idiomu dokładnie we współcześnie znanej postaci znajdziemy w dziele „A complete collection of polite and ingenious conversation” z 1738 roku. Tym razem znaczenie idiomu pozostało bez komentarza, jakby było oczywiste dla ówczesnego czytelnika:

I know Sir John will go, though he was sure it would rain cats and dogs

Stąd współcześnie uważa się, że autorem idiomu it’s raining cats and dogs jest właśnie Swift.

Tłumacz Ivan Stamenkovic: język chorwacki obfituje w idiomy ze zwierzętami

Idiom: doće maca na vratanca
Dosłowne tłumaczenie: kotek przejdzie i przez małe (wąskie) drzwi
Co oznacza: jak pościelisz, tak się wyśpisz/jakie ziarno, taki plon

Idiom: da vidimo čija majka crnu vunu prede
Dosłowne tłumaczenie: widzimy, czyja matka przędzie z ciemnej przędzy
Co oznacza: być zakałą rodziny/być czarną owcą w rodzinie/przynosić wstyd

Idiom: muda labudova
Dosłowne tłumaczenie: jaja łabędzie
Co oznacza: gruszki na wierzbie/na święty nigdy (coś niemożliwego, nieistniejącego)

Co oznaczają idiomy łotewskie: tłumaczy Ilze Garda oraz jej kolega tłumacz Kristaps Kadikis

Idiom: Pūst pīlītes.
Dosłowne tłumaczenie: nadmuchiwać kaczątka
Co oznacza: pleść bzdury lub łgać
A propos — we wspomnianym wyżej języku chorwackim o kłamcy mówi się, że lubi „rzucać śliwki w oczy” (bacati kajmak u oči).

Idiom: Ej bekot.
Dosłowne tłumaczenie: „idź zbieraj grzyby”, a raczej „Naprzód! Zbieraj grzyby!”
Co oznacza: „odejdź” lub „daj mi spokój”

Tłumacz tamilskiego proponuje 2 idiomy ze słowem „woda”

Idiom: தலை முழுகுதல் (Thalai Muzhuguthal)
Dosłowne tłumaczenie: zanurzyć kogoś lub wylać komuś wodę na głowę
Co oznacza: zerwanie stosunków z daną osobą

znaczenie idiomów przysłów tłumaczenie z języka tamilskiego polski odpowiednik

Idiom: தண்ணீர் காட்டுதல் (Thanneer Kaattuthal)
Dosłowne tłumaczenie: pokazywać komuś wodę
Co oznacza: być zaciekłym wrogiem

Tłumacz niderlandzkiego: moje ulubione, a zarazem bardzo popularne w Holandii idiomy

Idiom: iets met de Franse slag doen
Dosłowne tłumaczenie z holenderskiego na polski: robić coś francuską szpicrutą (palcatem)
Co oznacza: zwrot z terminologii jeździeckiej oznacza robić coś szybko, bez polotu, w niewyrafinowany sposób

Idiom: iets voor een appel en een ei kopen
Dosłowne tłumaczenie: kupić coś za jabłko i jajko
Co oznacza: kupić coś bardzo tanio

A propos, korektor języka hiszpańskiego dodaje, że w Wielkiej Brytanii o drogiej rzeczy mówi się, że oddajesz za nią dwie części ciała (np. „to mnie kosztowało ręki i nogi”), podczas gdy sami Hiszpanie „rozliczają się” za pomocą nerki („me costó un riñón”) lub oka („me costó un ojo de la cara”).

Tłumacz chińskiego: idiom „掩耳盗铃”

Idiom: 守株待兔 (shoǔ zhū dài tù)
Dosłowne tłumaczenie: czekać na zająca pod drzewem
Znaczenie zwrotu: czekać na mannę z nieba (w nieskończoność)

Idiom: 掩耳盗铃 (yǎněrdàolíng)
Dosłowne tłumaczenie: kraść dzwoneczek, zatykając sobie uszy
Co oznacza: oszukiwać się, łudzić

Idiom: 水滴石穿 (shuǐ dī shí chuān)
Dosłowne tłumaczenie: kropla po kropli drąży kamień
Co oznacza: kropla drąży skałę

Tłumacz języka niemieckiego: typowe niemieckie idiomy są takie… nietypowe

Idiom: Tomaten auf den Augen haben
Dosłowne tłumaczenie: mieć pomidory w oczach
Co oznacza: mieć klapki na oczach, być zaślepionym

Idiom: Ich verstehe nur Bahnhof
Dosłowne tłumaczenie: rozumiem tylko dworzec
Co oznacza: siedzieć jak na niemieckim kazaniu

polski niemiecki odpowiednik związki frazeologiczne idiomy niemieckie znaczenie idiomów przysłów tłumaczenie z języka niemieckiego

Idiom: die Katze im Sack kaufen
Dosłowne tłumaczenie: kupować kota w worku

Ten niemiecki idiom występuje akurat również w języku polskim, a ponadto istnieją bardzo podobne odpowiedniki, idiomy szwedzkie, łotewskie i norweskie. Ale już idiom w języku angielskim brzmi „kupować świnię w worku”. Słysząc „wypuścić kota z worka” Brytyjczyk wie, że ktoś zaraz opowie coś uważanego za wcześniej za tajemnicę.

Tłumacz afrikaans: moja propozycja to popularny idiom „As dit pap reën, moet jy skep”

Idiom: as dit pap reën, moet jy skep
Tłumaczenie: jeśli pada deszcz z kaszy, podstaw talerz
polskie znaczenie: łap chwile/korzystaj z każdej nadarzającej się okazji

Tłumacz szwedzkiego Matti Jääro

Idiom: det är ingen ko på isen
Dosłowne tłumaczenie: nie ma ani jednej krowy na lodzie
Co oznacza: nie ma powodów do niepokoju

Idiom ten „działa” też w drugą stronę. Det är ingen fara på taket („na dachu jest bezpiecznie”) oznacza, że możemy beztrosko spać i o nic się nie martwić.

Idiom: att glida in på en räkmacka
Dosłowne tłumaczenie: ślizgać się po kanapce z krewetkami
Znaczenie: żyć, jak u Pana Boga za piecem/mieć wszystkiego pod dostatkiem, cieszyć się dobrobytem

Idiom: det föll mellan stolarna
Dosłowne tłumaczenie: wpadło pomiędzy krzesła
Co oznacza: mieć dwie lewe ręce; por. polskie przysłowie złej baletnicy przeszkadza rąbek u spódnicy

Tłumacz języka tajskiego: nasze idiomy brzmią zbyt ekstrawagancko dla Europejczyka

Idiom: เอาหูไปนา เอาตาไปไร่
Dosłowne tłumaczenie: słuchaj pola, patrz na fermę
Co oznacza: nie bierz do serca/nie zawracaj sobie tym głowy

Idiom: ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่
Dosłowne tłumaczenie: kura widzi nogi węża, wąż widzi pierś kury
Co oznacza: znać się jak łyse konie

Idiom: ชาติหน้าตอนบ่าย ๆ
Dosłowne tłumaczenie: jeden dzień z twojego kolejnego życia (wcielenia)
Co oznacza: na święty nigdy/na świętego Dygdy/coś, co się nigdy nie wydarzy
Anglicy mówią w takiej sytuacji „kiedy świnie nauczą się latania” (when pigs fly). Francuzi — „kiedy kura będzie miała zęby (quand les poules auront des dents). Rosyjski idiom to „kiedy rak na górze świśnie” (por. jak rak świśnie, a ryba piśnie). Holenderski odpowiednik tego powiedzonka — idiom „gdy krowy będą tańczyły na lodzie” (als de koeien op het ijs dansen).

Tłumacz rumuńskiego: mój ulubiony idiom to „Ca măgarul în ceaţă”

Idiom: ca măgarul în ceaţă
Dosłowne tłumaczenie: jak osiołek we mgle
Znaczenie idiomu: (zachowywać się) jak pijane dziecko we mgle (wraz z krótszą wersją — jak dziecko we mgle), czyli w sposób świadczący o całkowitej bezradności i zdezorientowaniu

znaczenie idiomów przysłów tłumaczenie z języka rumuńskiego polski odpowiednik

Tłumacz koreańskiego ma dwa ulubione idiomy

Idiom: 똥 묻은 개가 겨 묻은 개 나무란다
Dosłowne tłumaczenie: pies z kupką szczeka na psa z łuskami ziaren
Przybliżone rozwinięcie: mieszkańcy szklanych domów nie powinni w swoich sąsiadów kamieniami

Idiom: 오십보 백보
Dosłowne tłumaczenie: 50 kroków to tyle samo, co 100
Znaczenie tego idiomu spróbujcie zgadnąć w komentarzach :)

Zamów tłumaczenie w VEROLING i już nigdy nie kupuj kota w worku!

[via blog TED + archiwum naszego biura tłumaczeń]

34 mniej popularne idiomy, których nie można tłumaczyć dosłownie
Ocena: 5 (100%) na podstawie 3 ocen(y).
  • Akurat ten „koreański” o krokach pochodzi z chińskiej kroniki historycznej, więc nie będę zgadywał, bo wiem :)

Rozmiar
Kontrast